Czym jest postępowanie w sprawie przymusowego wydalenia

Do ważnych zadań Agencji ds. usług imigracyjnych należy przymusowe usunięcie z Japonii cudzoziemców spełniających przesłanki wydalenia określone w art. 24 ustawy imigracyjnej — m.in. w przypadku nielegalnego wjazdu lub pobytu z wykraczaniem poza zakres przyznanego statusu — w celu ochrony bezpieczeństwa i interesów państwa.

Gdy w toku czynności kontrolnych istnieje podejrzenie naruszenia ustawy imigracyjnej, organy prowadzą z rozwagą dochodzenie, postępowanie wyjaśniające oraz rozprawę ustną itd., aby ustalić stan faktyczny i uwzględnić okoliczności dotyczące cudzoziemca. Wobec osób, co do których orzeczono przymusowe wydalenie, przewiduje się niezwłoczną repatriację do państwa obywatelstwa lub innego właściwego miejsca.

Wśród osób, które naruszyły ustawę imigracyjną, osoby spełniające określone wymogi mogą opuścić Japonię w uproszczonym trybie na podstawie nakazu wyjazdu. Cudzoziemiec spełniający przesłanki wydalenia może także stawić się dobrowolnie w regionalnym urzędzie imigracyjnym i złożyć wyjaśnienia; jeśli chce jak najszybciej wrócić do kraju i są spełnione warunki repatriacji (paszport, bilet lotniczy itd.), możliwe jest szybkie wydalenie do miejsca przeznaczenia.

W toku postępowania przewidziano m.in. środek nadzoru (pozostawanie poza zatrzymaniem przy kontynuowaniu postępowania), tymczasowe zwolnienie (czasowe uchylenie zatrzymania ze względów zdrowotnych lub humanitarnych) oraz wniosek o specjalne pozwolenie na pobyt.

※Treść niniejszej strony opiera się m.in. na materiałach Agencji ds. usług imigracyjnych: „Postępowanie w sprawie przymusowego wydalenia” oraz „Postępowanie w sprawie przymusowego wydalenia a system nakazów wyjazdu”.

Podstawy wydalenia

1. Osoba, która wjechała do Japonii bez ważnego paszportu albo która wjechała z zamiarem przybycia na ląd bez uzyskania zgody urzędnika ds. wjazdu
2. Osoba, która przybyła na ląd w Japonii bez uzyskania zgody urzędnika ds. wjazdu
3. Osoba, której cofnięto status pobytu
4. Osoba, której cofnięto status pobytu i która pozostaje w Japonii po upływie okresu niezbędnego do wyjazdu
5. Osoba, która w celu umożliwienia innemu cudzoziemcowi uzyskania wbrew prawu zgody na przybycie na ląd, zmiany statusu pobytu, przedłużenia okresu pobytu itp. sfałszowała dokumenty albo posłużyła się lub udostępniła fałszywymi dokumentami
6. Niżej wymienione osoby wśród cudzoziemców przebywających w Japonii
　　
　　　　
1. Osoba co do której wyraźnie stwierdzono, że prowadzi działalność gospodarczą albo wykonuje pracę za wynagrodzeniem z naruszeniem zakazu działalności wykraczającej poza zakres statusu pobytu
　　　　
2. Osoba, która pozostaje w Japonii po upływie okresu pobytu bez uzyskania przedłużenia lub zmiany statusu (tzw. przeterminowanie)
　　　　
3. Osoba, która dopuściła się handlu ludźmi itp.
　　　　
4. Osoba ukarana za przestępstwo przeciwko ustawie paszportowej
　　　　
5. Osoba ukarana za przestępstwo przeciwko ustawie imigracyjnej
　　　　
6. Osoba ukarana karą pozbawienia wolności co najmniej w wymiarze pozbawienia wolności bez pracy przymusowej za przestępstwo przeciwko ustawie o rejestracji cudzoziemców
　　　　
7. Nieletni ukarany karą pozbawienia wolności z pracą przymusową albo bez niej na okres przekraczający trzy lata
　　　　
8. Osoba skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo narkotykowe
　　　　
9. Osoba ukarana karą pozbawienia wolności na czas nieokreślony albo przekraczający jeden rok z innej przyczyny
　　　　
10. Osoba wykonująca pracę bezpośrednio związaną z prostytucją
　　　　
11. Osoba, która podżegała, namawiała lub pomagała innemu cudzoziemcowi w nielegalnym przybyciu na ląd albo nielegalnym wjeździe
　　　　
12. Osoba, która usiłowała przemocą obalić Konstytucję Japonii lub rząd na niej oparty albo tworzyła lub wstąpiła do partii politycznej itp. dążącej do takiego działania lub je popierającej
　　　　
13. Osoba, która tworzyła lub wstępowała do poniższych partii politycznych itp. albo pozostaje z nimi w ścisłym związku
　　　　　　
　　　　　　　　
1. Partie polityczne itp. wzywające do pobicia lub zabicia urzędnika państwowego z powodu pełnienia przez niego funkcji publicznej
　　　　　　　　
2. Partie polityczne itp. wzywające do bezprawnego uszkodzenia lub zniszczenia obiektów użyteczności publicznej
　　　　　　　　
3. Partie polityczne itp. wzywające do sporów zakłócających prawidłowe utrzymanie lub funkcjonowanie urządzeń bezpieczeństwa w zakładach pracy
　　　　　　
　　
7. Osoba, która w celu realizacji celów wyżej wymienionych partii politycznych itp. sporządzała, rozpowszechniała lub eksponowała pisma lub rysunki
8. Osoba, co do której minister sprawiedliwości stwierdził popełnienie czynu szkodzącego interesom lub bezpieczeństwu publicznemu Japonii
9. Cudzoziemiec przebywający w Japonii na podstawie statusu krótkiego pobytu, który w związku z przebiegiem lub wynikiem zawodów międzynarodowych itp. odbywających się w Japonii albo w celu zakłócenia ich sprawnego przeprowadzenia, na terenie obiektu itp. bezprawnie zabił lub zranił osobę, dopuścił się przemocy, groźby albo uszkodzenia budynku lub innej rzeczy
10. Osoba naruszająca warunki zezwolenia na tymczasowe przybycie na ląd
11. Osoba, której wydano nakaz opuszczenia kraju z powodu przesłanek odmowy przybycia na ląd i która nie opuściła kraju niezwłocznie
12. Osoba, która uzyskała zgodę na przybycie na ląd w porcie zawinięcia itp. i pozostaje w Japonii po upływie okresu zgody
13. Osoba, której wielokrotnie cofnięto zgodę na przybycie na ląd załogi statku i która pozostaje w Japonii po upływie okresu niezbędnego do wyjazdu
14. Osoba, która zrzekła się obywatelstwa japońskiego albo cudzoziemiec urodzony w Japonii, który pozostaje w Japonii po upływie 60 dni od zrzeczenia lub urodzenia bez uzyskania statusu pobytu
15. Osoba, która otrzymała nakaz wyjazdu i pozostaje w Japonii po upływie terminu wyjazdu
16. Osoba, której cofnięto nakaz wyjazdu z powodu naruszenia warunków dołączonych do nakazu
17. Osoba, której cofnięto uznanie za uchodźcę

Przebieg postępowania w sprawie przymusowego wydalenia

Postępowanie przebiega w następującej kolejności: dochodzenie → zatrzymanie → rozpatrzenie → rozprawa ustna → wniesienie sprzeciwu → wydanie decyzji o przymusowym wydaleniu → wykonanie decyzji. Poniżej przedstawiono zarys poszczególnych etapów.

Przepływ etapów postępowania

1. Dochodzenie

2. Zatrzymanie

3. Rozpatrzenie

4. Rozprawa ustna

5. Wniesienie sprzeciwu

6. Wydanie decyzji o wydaleniu

7. Wykonanie decyzji o wydaleniu

Dochodzenie

Dochodzenie jest prowadzone przez funkcjonariusza kontroli granicznej w celu ustalenia, czy zachodzą podstawy do wydalenia; przesłuchuje się podejrzanych i świadków, a przy nakazie sądu okręgowego lub sądu rejonowego możliwe jest przeszukanie i zatrzymanie przedmiotów.

Zatrzymanie

Gdy funkcjonariusz kontroli granicznej ma wystarczające podstawy, by podejrzany spełniał przesłanki wydalenia, a cudzoziemiec nie podlega reżimowi nakazu wyjazdu, występuje do głównego inspektora imigracyjnego z wnioskiem o wydanie postanowienia o zatrzymaniu. Po akceptacji i wydaniu postanowienia podejrzany może zostać zatrzymany w placówce zatrzymań. Okres zatrzymania wynosi do 30 dni; w razie nieuniknionych okoliczności można go przedłużyć jednorazowo o kolejne 30 dni.

Także gdy zachodzą przesłanki wydalenia, wobec osoby deklarującej chęć powrotu, która stawia się dobrowolnie w urzędzie imigracyjnym i może pokryć koszty powrotu własnymi środkami — o ile nie ma podejrzeń innego przestępstwa poza naruszeniem ustawy imigracyjnej — przesłuchanie bywa prowadzone bez izolacji, w miejscu zamieszkania.

Rozpatrzenie

W ciągu 48 godzin od zatrzymania funkcjonariusz kontroli granicznej przekazuje podejrzanego wraz z protokołem i dowodami inspektorowi imigracyjnemu. Inspektor analizuje akta, przesłuchuje podejrzanego i rozpatruje, czy zachodzą podstawy wydalenia. Jeśli ustali, że podstaw nie ma, podejrzany zostaje niezwłocznie zwolniony.

Jeśli uznano, że podlega nakazowi wyjazdu, sprawa przechodzi do tego trybu i po otrzymaniu nakazu podejrzany zostaje niezwłocznie zwolniony. Jeśli uznano podleganie przymusowemu wydaleniu, zawiadamia się o tym oraz o prawie do rozprawy ustnej. Jeśli podejrzany nie kwestionuje ustalenia, główny inspektor wydaje decyzję o przymusowym wydaleniu.

Rozprawa ustna

Jeśli podejrzany kwestionuje ustalenie, w ciągu trzech dni od doręczenia zawiadomienia może zwrócić się do specjalnego urzędnika ds. rozpraw o przeprowadzenie rozprawy ustnej. Urzędnik ten analizuje dokumentację, przesłuchuje podejrzanego i ustala, czy ustalenie inspektora było prawidłowe. W razie stwierdzenia błędu i braku podstaw do wydalenia podejrzany zostaje niezwłocznie zwolniony.

Jeśli stwierdzono podleganie nakazowi wyjazdu, sprawa przechodzi do tego trybu i po otrzymaniu nakazu następuje niezwłoczne zwolnienie. Jeśli rozprawa potwierdzi prawidłowość ustalenia co do podlegania wydaleniu, zawiadamia się o prawie do wniesienia sprzeciwu. Jeśli podejrzany nie kwestionuje rozstrzygnięcia, główny inspektor wydaje decyzję o przymusowym wydaleniu.

Wniesienie sprzeciwu

Jeśli podejrzany kwestionuje rozstrzygnięcie po rozprawie ustnej, w ciągu trzech dni od doręczenia zawiadomienia może wnieść sprzeciw do ministra sprawiedliwości. Minister lub dyrektor regionalnej izby imigracyjnej upoważniony przez ministra rozpatruje dokumenty i w postępowaniu na piśmie ocenia zasadność sprzeciwu.

Jeśli sprzeciw uzna się za zasadny i stwierdzi brak podstaw do wydalenia, podejrzany zostaje zwolniony. Jeśli orzecze się podleganie nakazowi wyjazdu, sprawa przechodzi do tego trybu i po otrzymaniu nakazu następuje zwolnienie. Jeśli sprzeciw uzna się za bezzasadny i odmówi się specjalnego pozwolenia na pobyt, główny inspektor wydaje decyzję o przymusowym wydaleniu. Nawet przy bezzasadnym sprzeciwie minister może — np. gdy cudzoziemiec ma pobyt stały, wcześniej był zameldowany w Japonii jako obywatel japoński, jest ofiarą handlu ludźmi itp. albo gdy istnieją szczególne okoliczności uzasadniające pobyt — udzielić specjalnego pozwolenia na pobyt i niezwłocznie zwolnić osobę.

Wykonanie decyzji o przymusowym wydaleniu

Decyzję wydaną przez głównego inspektora wykonuje funkcjonariusz kontroli granicznej. Osoba, której wydano decyzję, może za zgodą dyrektora ośrodka zatrzymań lub głównego inspektora opuścić Japonię na własny koszt. Osoby podlegające przymusowemu wydaleniu są repatriowane do kraju pochodzenia.

Osoby mogące pokryć koszty wydalenia lub korzystające ze wsparcia finansowego często mogą opuścić kraj w ciągu około 10–14 dni nawet będąc zatrzymanymi; w pozostałych przypadkach repatriacja bywa finansowana ze środków publicznych, co może wiązać się z dłuższym okresem zatrzymania.

Wymogi proceduralne (główne instytucje związane z postępowaniem w sprawie wydalenia)

Wniosek o specjalne pozwolenie na pobyt

• Podmioty: cudzoziemcy spełniający przesłanki wydalenia (art. 24 ustawy imigracyjnej)
• Termin składania: od zatrzymania na podstawie postanowienia o zatrzymaniu (w tym od przyznania tymczasowego zwolnienia) albo od zastosowania środka nadzoru do wydania decyzji o przymusowym wydaleniu
• Minister sprawiedliwości może udzielić specjalnego pozwolenia na pobyt, gdy zachodzi któraś z okoliczności z art. 50 ustawy imigracyjnej, m.in.:
  posiadanie pobytu stałego / wcześniejsze zameldowanie w Japonii jako obywatel japoński / pozostawanie pod kontrolą innej osoby wskutek handlu ludźmi itp. / uznanie za uchodźcę lub osobę objętą ochroną uzupełniającą / inne szczególne okoliczności uzasadniające pobyt według oceny ministra

Wniosek o tymczasowe zwolnienie

• Podmioty: cudzoziemcy zatrzymani na podstawie postanowienia o zatrzymaniu lub decyzji o przymusowym wydaleniu
• Warunki dopuszczenia: istnieją względy zdrowotne, humanitarne lub im równorzędne uzasadniające czasowe uchylenie zatrzymania; wymagane są okoliczności wystarczające do zwolnienia bez jednoczesnego środka nadzoru w rozumieniu przepisów
• Kto może wnioskować: zatrzymany, jego przedstawiciel, opiekun prawny, małżonek, krewni w linii prostej lub rodzeństwo. Konieczne jest wskazanie ręczyciela (gwaranta).

Wniosek o zastosowanie środka nadzoru

• Podmioty: cudzoziemcy zatrzymani na podstawie postanowienia o zatrzymaniu lub decyzji o przymusowym wydaleniu (w tym osoby na tymczasowym zwolnieniu)
• Przed wydaniem decyzji o przymusowym wydaleniu: główny inspektor, po ocenie m.in. ryzyka ucieczki lub zatarcia dowodów oraz szkodliwości zatrzymania, uzna kontynuację postępowania bez zatrzymania za właściwą oraz będzie mógł wyznaczyć osobę nadzorującą
• Po wydaniu decyzji o przymusowym wydaleniu: główny inspektor, po ocenie m.in. ryzyka ucieczki lub nielegalnego zatrudnienia oraz szkodliwości zatrzymania, uzna brak konieczności zatrzymania do chwili możliwości repatriacji oraz będzie mógł wyznaczyć osobę nadzorującą
• Osobę nadzorującą wybiera główny inspektor spośród krewnych, znajomych, byłego pracodawcy, osób wspierających, adwokatów, pisarzy administracyjnych (gyōseishoshi) itp., które zrozumiały swoje obowiązki i je przyjęły

Rozprawa ustna i sprzeciw

• Rozprawa ustna: gdy inspektor imigracyjny uzna podleganie przymusowemu wydaleniu, a podejrzany podważa ustalenie, w ciągu 3 dni od zawiadomienia może zwrócić się do specjalnego urzędnika ds. rozpraw o przeprowadzenie rozprawy ustnej
• Sprzeciw: gdy podejrzany nie zgadza się z rozstrzygnięciem po rozprawie ustnej, w ciągu 3 dni od zawiadomienia składa do głównego inspektora pismo ze wskazaniem przyczyn sprzeciwu i wnosi sprzeciw do ministra sprawiedliwości

Wykaz dokumentów (wnioski związane z postępowaniem w sprawie wydalenia)

Wniosek o specjalne pozwolenie na pobyt

※Dokumenty sporządzone w języku obcym mogą wymagać tłumaczenia. Szczegóły: strona Agencji „Wniosek o specjalne pozwolenie na pobyt”.

Wniosek o tymczasowe zwolnienie

※Przedłużenie okresu tymczasowego zwolnienia, zmiana wskazanego miejsca zamieszkania lub rozszerzenie dopuszczalnego obszaru poruszania się wymaga odrębnych formularzy i uzasadnień. Opłaty brak. Szczegóły: „Wnioski związane z tymczasowym zwolnieniem”.

Wniosek o środek nadzoru

※Warunkiem może być wpłata kaucji. Opłaty od wniosku brak. Szczegóły: „Wnioski związane ze środkiem nadzoru”.

Wszystkie wnioski składa się w regionalnym urzędzie imigracyjnym właściwym dla miejsca zatrzymania (lub prowadzącego sprawę tymczasowego zwolnienia bądź środka nadzoru). Godziny przyjmowania mogą się różnić — prosimy o kontakt z najbliższym regionalnym urzędem imigracyjnym.