Erkenning van de vluchtelingenstatus houdt in dat personen die in hun land wegens ras, religie, nationaliteit, het horen tot een bepaalde sociale groep of politieke overtuiging gegronde vrees hebben te worden vervolgd, en die geen (toereikende) bescherming van hun staat (kunnen) krijgen, terwijl zij in Japan verblijven, officieel erkend kunnen worden als vluchteling. De Dienst vreemdelingenzaken (Immigration Services Agency, ISA) beoordeelt de aanvraag; na erkenning krijgt u doorgaans een stabiele verblijfsstatus. Daarnaast is sinds december 2023 de regeling voor begunstigden van aanvullende bescherming in werking, die onder meer personen beschermt die ontheemd zijn door gewapend conflict of vergelijkbare situaties.
Voor wie bedoeld is de erkenning van vluchtelingen?
De volgende groepen kunnen in aanmerking komen.
- Vluchtelingen in de zin van het Vluchtelingenverdrag: personen die zich buiten hun land bevinden en die wegens ras, religie, nationaliteit, het horen tot een bepaalde sociale groep of politieke overtuiging gegronde vrees hebben te worden vervolgd, en die de bescherming van dat land niet kunnen of willen inroepen.
- Begunstigden van aanvullende bescherming: personen die wel niet onder die vijf gronden vallen, maar die bij terugkeer naar het land van herkomst risico lopen op de doodstraf, foltering of andere onmenselijke of vernederende behandeling (bijv. personen ontheemd door gewapend conflict). Deze regeling is bedoeld voor wie om redenen buiten het Vluchtelingenverdrag toch internationale bescherming nodig heeft.
Procedure en verblijfsstatus
De aanvraag op erkenning als vluchteling of als begunstigde van aanvullende bescherming dient persoonlijk te worden ingediend bij de regionale afdeling vreemdelingenzaken die bevoegd is voor uw woonplaats. U dient de aanvraagformulieren in, stukken die uw vluchtelingenstatus of recht op aanvullende bescherming onderbouwen, en uw paspoort, reisdocument of vergelijkbare bescheiden. U moet uw eigen verhaal en onderbouwing zelf overtuigend maken.
Terwijl de aanvraag loopt en tot er een beslissing is, geldt het volgende voor uw verblijfsstatus:
- Als u geen geldige verblijfsstatus hebt (bijv. illegaal verblijf): als u daarvoor in aanmerking komt, kan toestemming tot voorlopig verblijf (仮滞在許可) worden verleend. Daarmee worden de uitzettingsprocedure en -uitvoering in principe voor zes maanden opgeschort en mag u rechtmatig in Japan blijven. De termijn kunt u via een verlengingsaanvraag verlengen.
- Als u al over een geldige verblijfsstatus beschikt: in bepaalde gevallen kan wijziging naar ‘Aangewezen activiteiten’ (zes maanden) (指定活動) mogelijk zijn. Loopt de behandeling langer, dan is verlenging nodig.
※ Na wijzigingen in de vreemdelingenwet in 2024 geldt: bij de derde en volgende aanvraag om erkenning als vluchteling kan de tenuitvoerlegging van uitzetting in bepaalde gevallen wel doorgaan (opschorting wordt niet toegekend).
Verblijfsstatus na erkenning
Personen die als vluchteling of als begunstigde van aanvullende bescherming zijn erkend, krijgen in beginsel de verblijfsstatus langdurig ingezetene (定住者, Teijusha). In uitzonderlijke gevallen kan om humanitaire redenen eveneens Teijusha worden verleend. Met deze status kunt u in Japan met meer zekerheid wonen en werken.
Belangrijkste voordelen na erkenning als vluchteling
Na erkenning als vluchteling profiteert u onder meer van het volgende.
① Soepelere voorwaarden voor permanente verblijfsvergunning
Normaal geldt als voorwaarde voor permanente verblijfsvergunning (永住) dat u over voldoende vermogen of vaardigheden beschikt om zelfstandig in uw levensonderhoud te voorzien. Voor erkende vluchtelingen (en voor begunstigden van aanvullende bescherming) bestaat echter de mogelijkheid dat de minister van Justitie in uitzonderingsgevallen toch permanente verblijfsvergunning verleent, ook als u aan die inkomensvoorwaarde niet voldoet.
② Afgifte van een reisdocument voor vluchtelingen
Vluchtelingen hebben vaak geen geldig nationaal paspoort; in plaats daarvan kan een reisdocument voor vluchtelingen (難民旅行証明書, Refugee Travel Document) worden afgegeven. Binnen de geldigheidsduur kunt u daarmee herhaaldelijk uit- en inreizen in Japan. (Voor begunstigden van aanvullende bescherming geldt: geen reisdocument voor vluchtelingen; voor uit- en inreis gebruikt u de herinreisvergunning (再入国許可).)
③ Rechten op grond van het Vluchtelingenverdrag
Erkende vluchtelingen kunnen onder voorwaarden aanspraak maken op sociale regelingen vergelijkbaar met die voor Japanse staatsburgers, zoals de nationale pensioenregeling, de kinderopvangtoeslag (児童扶養手当) en bepaalde welzijnsuitkeringen.
Regeling ‘begunstigden van aanvullende bescherming’
Japan biedt op grond van het Vluchtelingenverdrag bescherming aan wie risico op vervolging loopt wegens de vijf gronden: ras, religie, nationaliteit, het horen tot een bepaalde sociale groep of politieke overtuiging. Tegelijk zijn er personen die hier niet onder vallen, maar wel bij terugkeer ernstig gevaar lopen, bijvoorbeeld voor leven, foltering, onmenselijke of vernederende behandeling, of willekeurig geweld in gewapend conflict (conflictontheemden, enz.).
Om dergelijke personen, die geen verdragvluchteling zijn maar wél duidelijk bescherming nodig hebben, rechtens te beschermen, is per 1 december 2023 de regeling van de erkenning van begunstigden van aanvullende bescherming (補完的保護) ingevoerd. Deze regeling vult de bescherming op grond van het Vluchtelingenverdrag aan. Na erkenning krijgt u in beginsel de status langdurig ingezetene (Teijusha), zodat u in Japan stabiel kunt leven en werken.
Kern van de regeling in het kort
- Bescherming van wie niet onder de “vijf gronden” van vervolging van het Vluchtelingenverdrag valt, maar bij uitzetting volgens internationaal recht inzake mensenrechten (o.a. verbod op foltering, IVBPR) risico op ernstige schade zou lopen.
- Erkenning verloopt niet alleen op basis van willekeurige “humanitaire overwegingen”, maar via een vooraf in de wet vastgelegde procedure.
- Na erkenning gelden vergelijkbare regelingen als voor vluchtelingen: onder meer status Teijusha, soepelere eisen voor permanente verblijfsvergunning, en in aanmerking komen voor programma’s ter ondersteuning bij vestiging (定住支援プログラム).
Verhouding: vluchtelingen erkenning en aanvullende bescherming
Beide regelingen beschermen personen voor wie terugkeer naar het land van herkomst gevaarlijk is. Onderstaande tabel vat de belangrijkste verschillen samen.
| Criterium | Erkenning als vluchteling | Erkenning begunstigde van aanvullende bescherming |
|---|---|---|
| Grond voor bescherming | Gegronde vrees voor vervolging wegens ras, religie, nationaliteit, sociale groep of politieke overtuiging (vijf gronden van het Vluchtelingenverdrag). | Risico op levensgevaar, foltering, onmenselijke behandeling of willekeurig geweld om andere redenen dan die vijf gronden (bijv. conflictontheemden). |
| Rechtelijke grondslag | Vluchtelingenverdrag en Protocoll bij de status van vluchtelingen | De regeling over begunstigden van aanvullende bescherming in de vreemdelingenwet (sinds december 2023) |
| Verblijfsstatus na erkenning | In beginsel Teijusha (langdurig ingezetene) | In beginsel Teijusha (langdurig ingezetene) — gelijke hoofdlijnen als voor vluchtelingen |
| Permanente verblijfsvergunning | Ook zonder toereikend vermogen of vaardigheden voor zelfstandig levensonderhoud kan, op grond van discretionaire beoordeling, permanente verblijfsvergunning worden verleend | Zelfde soepelere benadering van toepassing |
| Uit- en inreis | In beginsel aanspraak op reisdocument voor vluchtelingen | Geen reisdocument voor vluchtelingen; uit- en inreis met herinreisvergunning (再入国許可) |
| Programma’s voor opvang/vestiging (定住支援) | Deelname in beginsel mogelijk indien van toepassing | Bij wens kan deelname in beginsel mogelijk zijn |
| Aanvraag en beoordeling | Aanvraag erkenning vluchteling; voorwaarden voor voorlopig verblijf van toepassing | Aanvraag begunstigde aanvullende bescherming; vergelijkbare stappen en voorwaarden voor voorlopig verblijf als bij vluchtelingen |
| Bezwaar (審査請求) | Tegen een besluit van weigering: bezwaar indienen binnen 7 dagen na kennisgeving | Gelijk: 7 dagen termijn |
Samenvattend: het gaat erom of de reden voor internationale bescherming wel of niet binnen de vijf klassieke gronden van het Vluchtelingenverdrag valt — al dan niet met aanvullende bescherming. In beide gevallen geeft erkenning doorgaans recht op Teijusha en een stabiel perspectief in Japan.
Personen met erkenning van aanvullende bescherming
Ook begunstigden van aanvullende bescherming krijgen in beginsel Teijusha en profiteren, net als erkende vluchtelingen, van onder meer soepelere eisen voor permanente verblijfsvergunning en toegang tot opvangprogramma’s. Wel geldt: geen afgifte van het reisdocument voor vluchtelingen; voor reizen buiten Japan gebruikt u de herinreisvergunning (再入国許可).
Met een toestemming tot voorlopig verblijf kunnen woon- en bewegingsbeperkingen en verplichting tot verschijning bij de vluchtelingenonderzoeker van toepassing zijn. Na erkenning ontvangt u een certificaat van erkenning van begunstigde van aanvullende bescherming, dat u indien nodig toont bij aanvragen en procedures.
Officiële en informatieve bronnen
