Cư trú đặc biệt là gì

Cư trú đặc biệt là chế độ Bộ trưởng Tư pháp ngoại lệ công nhận cho phép lưu trú đối với người nước ngoài thuộc lý do trục xuất cưỡng bức（Luật nhập cảnh Điều 24）（nhập cảnh trái phép, cư trú trái phép, hủy tình trạng lưu trú v.v.）（Điều 50 Luật Xuất nhập cảnh và Công nhận tư cách tị nạn）.

Nguyên tắc là những người phải rời khỏi Nhật Bản; có xem xét tổng hợp từng trường hợp để quyết định có cấp phép lưu trú đặc biệt hay không. Thường được cấp trong các trường hợp như có vợ／chồng người Nhật, đang nuôi con ruột mang quốc tịch Nhật, kết hôn với thường trú nhân, hoặc cần cân nhắc nhân đạo.

Các trường hợp chính được xem xét cư trú đặc biệt（các mục khoản 1 Điều 50 Luật）

1. Đã được cấp phép thường trú
2. Từng có hộ khẩu tại Nhật Bản với tư cách công dân Nhật Bản
3. Đang lưu trú tại Nhật Bản trong tình trạng bị người khác kiểm soát do buôn bán người v.v.
4. Đã được công nhận tư cách tị nạn hoặc đối tượng được bảo hộ bổ sung
5. Các trường hợp khác mà Bộ trưởng Tư pháp cho là có tình tiết đặc biệt nên cấp phép lưu trú

Tuy nhiên, người bị tuyên phạt tù có thời hạn trên 01 năm hoặc tù chung thân, hoặc thuộc một số lý do trục xuất cưỡng bức nhất định（đoạn nhưng của khoản 1 Điều 24）, nếu không có「tình tiết đặc biệt」（ví dụ cần điều trị nguy hiểm đến tính mạng mà nếu không cho phép lưu trú sẽ quá khắc nghiệt về mặt nhân đạo）thì sẽ không được cư trú đặc biệt.

Các yếu tố được cân nhắc khi xét（khoản 5 Điều 50）

Khi xét chấp thuận hay không đối với cư trú đặc biệt, các nội dung sau v.v. được cân nhắc.

• Lý do muốn tiếp tục lưu trú
• Quan hệ gia đình（bảo vệ lợi ích trẻ em, quan hệ gia đình với người Nhật・thường trú đặc biệt v.v.）
• Phẩm hạnh hành vi（quan hệ với cộng đồng địa phương, tuân thủ pháp luật, có hay không tính chất phản xã hội v.v.）
• Diễn biến dẫn đến nhập cảnh Nhật Bản
• Thời gian lưu trú tại Nhật Bản và địa vị pháp lý trong thời gian đó
• Sự kiện đã trở thành lý do trục xuất cưỡng bức
• Sự cần thiết của cân nhắc nhân đạo
• Tình hình trong và ngoài nước, tác động đối với người cư trú bất hợp pháp tại Nhật Bản, và các yếu tố khác

Cục Xuất nhập cảnh đã công bố「Hướng dẫn về cư trú đặc biệt」về cách cân nhắc; khi các yếu tố thuận rõ ràng vượt trội so với yếu tố bất lợi thì sẽ xem xét cư trú đặc biệt. Chi tiết xin tham khảo tài liệu công bố của Bộ Tư pháp・Cục Xuất nhập cảnh.

Đối ứng đặc thù liên quan cư trú đặc biệt đối với con sinh tại Nhật Bản

Theo chỉ thị Bộ trưởng Tư pháp tháng 8 năm 2023, đối với những người đã được ban hành lệnh trục xuất cưỡng bức trong đó sinh tại Nhật Bản trước ngày 10 tháng 6 năm 2024（ngày Luật sửa đổi Luật nhập cảnh v.v. có hiệu lực）và đã được giáo dục tại tiểu học・trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông, đã thể hiện phương hướng xem xét cư trú đặc biệt theo đơn vị gia đình chỉ trong lần này. Tuy nhiên, nếu cha mẹ có các tình tiết bất lợi khó có thể bỏ qua（nhập cảnh・lên bờ trái phép, sử dụng thẻ cư trú giả・kết hôn giả v.v. là vi phạm trọng yếu, vi phạm phản xã hội cao như dùng ma túy・mại dâm, án tù thực tế trên 01 năm, tiền án nhiều lần v.v.）thì có thể không thuộc đối tượng. Đối tượng đã được các Cục Quản lý Xuất nhập cảnh・Cư trú địa phương gửi hướng dẫn.

Yêu cầu đơn xin

Căn cứ thủ tục

Điều 50 Luật Xuất nhập cảnh và Công nhận tư cách tị nạn

Đối tượng thủ tục

Người nước ngoài thuộc lý do trục xuất cưỡng bức（Điều 24）

Thời hạn tiếp nhận đơn

Từ khi xảy ra một trong các tình huống sau cho đến khi ban hành lệnh trục xuất cưỡng bức
1. Khi bị giam theo lệnh giam giữ（kể cả khi đang được cấp phép tạm thả）
2. Khi bị áp dụng biện pháp giám sát

Cách thức tiếp nhận đơn

1. Người nước ngoài đang bị giam theo lệnh giam giữ
Thể hiện ý muốn xin cấp phép, phỏng vấn với viên kiểm tra nhập cảnh v.v., rồi nộp đơn.
2. Người nước ngoài đang được cấp phép tạm thả hoặc đang bị áp dụng biện pháp giám sát
Có mặt tại Văn phòng Quản lý Xuất nhập cảnh・Cư trú địa phương, phỏng vấn rồi nộp đơn. Tuy nhiên, nếu dưới 16 tuổi hoặc do bệnh tật v.v. không thể tự nộp đơn thì cha, mẹ, vợ／chồng, con hoặc họ hàng có thể nộp thay người nộp đơn.
3. Người nước ngoài đang bị tạm giam v.v. tại cơ sở hình sự
Thể hiện ý muốn xin cấp phép, phỏng vấn với viên kiểm tra nhập cảnh v.v., rồi nộp đơn.

Lệ phí

Không thu lệ phí.

Khiếu nại

Không có thủ tục khiếu nại.

※ Sau khi đã ban hành lệnh trục xuất cưỡng bức, nguyên tắc không thể nộp đơn xin cư trú đặc biệt.

Danh mục hồ sơ cần thiết

Đơn xin

• Đơn xin cư trú đặc biệt 01 bộ（01 bộ／người）
  Mẫu：Đơn xin cư trú đặc biệt（PDF：31KB）（Cục Xuất nhập cảnh）

Tài liệu（nộp khi có liên quan）

1. Khi đã được cấp phép thường trú
   Bản sao thẻ cư trú
2. Khi từng có hộ khẩu tại Nhật Bản với tư cách công dân Nhật Bản
   Bản trích lục xóa hộ tịch, giấy chứng nhận xóa hộ tịch hoặc chứng nhận điện tử xóa hộ tịch
3. Khi lưu trú tại Nhật Bản trong tình trạng bị người khác kiểm soát do buôn bán người v.v.
   Bản trình bày（mẫu tự do）
4. Khi đã được công nhận tư cách tị nạn hoặc đối tượng được bảo hộ bổ sung
   Bản sao quyết định công nhận tị nạn hoặc giấy chứng nhận đối tượng được bảo hộ bổ sung
5. Khi có tình tiết khác mà Bộ trưởng Tư pháp cho là đặc biệt nên cấp phép lưu trú
   Tài liệu chứng minh tình tiết đó

Về bản dịch
Nếu tài liệu lập bằng ngoại ngữ, nguyên tắc phải nộp kèm bản dịch tiếng Nhật. Tuy nhiên,（1）tài liệu trùng với tài liệu đã từng nộp kèm bản dịch trước đây,（2）tài liệu được lập・phát hành rộng rãi bằng tiếng Anh như tờ gấy quảng cáo,（3）văn bản tiếng Anh theo mẫu cố định như giấy chứng nhận đang làm việc, giấy chứng nhận tốt nghiệp, bản sao đăng ký pháp nhân, hợp đồng lao động mà không đòi hỏi kiến thức chuyên môn để dịch, thì trong một số trường hợp không cần bản dịch.

Liên kết tham khảo（Bộ Tư pháp・Cục Xuất nhập cảnh）

• Tài liệu liên quan cư trú đặc biệt
• Đơn xin cư trú đặc biệt（thủ tục・hồ sơ nộp）
• Về hướng dẫn liên quan cư trú đặc biệt
• Hướng dẫn về cư trú đặc biệt（hướng dẫn mới・áp dụng từ tháng 6 năm 2024）
• Hỏi đáp về thủ tục trục xuất cưỡng bức・lệnh xuất cảnh・rút ngắn thời hạn từ chối nhập cảnh

Thời gian từ khi nộp đơn đến khi có kết quả cấp phép

Trường hợp nhanh thì khoảng 4～9 tháng, trường hợp chậm có thể mất đến 3 năm, nhưng thông thường nhiều hồ sơ rơi vào khoảng 1 năm.

① Ví dụ được cấp cư trú đặc biệt và ví dụ không được cấp

Ví dụ được cấp cư trú đặc biệt

1. Thời gian tại Nhật 8 năm 9 tháng, thời gian cư trú trái phép 6 năm 11 tháng, thời gian hôn nhân 4 năm 1 tháng, là vợ／chồng người Nhật nên được cấp.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Người phối ngẫu của người Nhật v.v.（kết hôn quốc tế） Thời hạn lưu trú：1 năm）
2. Thời gian tại Nhật 12 năm 1 tháng, thời gian cư trú trái phép 1 năm, thời gian hôn nhân khoảng 45 tháng, có 2 con chưa thành niên, là vợ／chồng người Nhật nên được cấp.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Người phối ngẫu của người Nhật v.v.（kết hôn quốc tế） Thời hạn lưu trú：1 năm）
3. Thời gian tại Nhật 18 năm, nhập cảnh trái phép và lưu trú 18 năm, thời gian hôn nhân 1 năm 11 tháng với vợ／chồng người Nhật nên được cấp（không có con với chồng hiện tại nhưng đang nuôi con ruột mang quốc tịch Nhật với chồng trước）.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Người phối ngẫu của người Nhật v.v.（kết hôn quốc tế） Thời hạn lưu trú：1 năm）
4. Thời gian tại Nhật 3 năm 1 tháng, nhập cảnh trái phép và lưu trú 3 năm 1 tháng, thời gian hôn nhân 1 năm 3 tháng, có 2 con chưa thành niên, là vợ／chồng người Nhật nên được cấp.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Người phối ngẫu của người Nhật v.v.（kết hôn quốc tế） Thời hạn lưu trú：1 năm）
5. Thời gian tại Nhật 9 năm 4 tháng, thời gian cư trú trái phép 8 năm 11 tháng, thời gian hôn nhân 4 năm, là vợ／chồng người Nhật nên được cấp.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Người phối ngẫu của người Nhật v.v.（kết hôn quốc tế） Thời hạn lưu trú：1 năm）

Ví dụ không được cấp cư trú đặc biệt

1. Thời gian tại Nhật 10 năm 5 tháng, nhập cảnh trái phép và lưu trú 10 năm 5 tháng, thời gian hôn nhân 11 tháng, có tiền sử bị trục xuất cưỡng bức 3 lần.
2. Thời gian tại Nhật 2 năm 10 tháng, hành nghề mại dâm, bị cảnh sát bắt, thời gian hôn nhân 1 năm 2 tháng, có tiền sử bị trục xuất cưỡng bức 1 lần, đồng thời bị nghi ngờ về thực chất chung sống・hôn nhân.
3. Thời gian tại Nhật 7 năm 11 tháng, nhập cảnh trái phép, bị cảnh sát bắt, thời gian hôn nhân 2 tháng, có bản án tù 2 năm treo 4 năm vì vi phạm Luật nhập cảnh（nhập cảnh trái phép）và tiền sử lệnh xuất cảnh. Lần nhập cảnh này là nhập cảnh lậu bằng tàu. Hôn nhân được xác lập trong khi bị tạm giam.
4. Thời gian tại Nhật 11 năm 3 tháng, thời gian cư trú trái phép khoảng 2 năm 3 tháng sau khi bị cảnh sát bắt vì vi phạm hình sự, bị tuyên tù 3 năm về tội cướp gây thương tích.

② Khi vợ／chồng là người nước ngoài đang lưu trú hợp pháp

Ví dụ được cấp cư trú đặc biệt

1. Thời gian tại Nhật 9 năm 6 tháng, cư trú trái phép 9 năm 3 tháng, hôn nhân khoảng 1 năm 3 tháng, tình trạng lưu trú của vợ／chồng là thường trú nhân.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Người phối ngẫu của người Nhật v.v.（kết hôn quốc tế） Thời hạn lưu trú：1 năm）
2. Thời gian tại Nhật 6 năm, cư trú trái phép 1 năm 4 tháng, hôn nhân 1 năm 11 tháng, vợ／chồng là thường trú nhân.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Người phối ngẫu của người Nhật v.v.（kết hôn quốc tế） Thời hạn lưu trú：1 năm）
3. Thời gian tại Nhật 12 năm 9 tháng, cư trú trái phép 12 năm 9 tháng, hôn nhân 6 tháng, vợ／chồng là thường trú đặc biệt.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Người phối ngẫu của người Nhật v.v.（kết hôn quốc tế） Thời hạn lưu trú：1 năm）
4. Thời gian tại Nhật 9 năm, cư trú trái phép 8 năm, hôn nhân 1 năm, vợ／chồng và con là thường trú nhân.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Định cư Thời hạn lưu trú：1 năm）
5. Thời gian tại Nhật 9 năm, hành nghề mại dâm, bị cảnh sát bắt vì vi phạm hình sự, hôn nhân 6 năm 1 tháng, 2 con chưa thành niên, bản thân và con là thường trú nhân, vợ／chồng là định cư.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Định cư Thời hạn lưu trú：1 năm）

Ví dụ không được cấp cư trú đặc biệt

1. Thời gian tại Nhật 6 năm 8 tháng, cư trú trái phép 3 năm 4 tháng, hôn nhân 10 tháng, bị nghi ngờ về thực chất chung sống・hôn nhân.
2. Thời gian tại Nhật 4 năm 6 tháng, cư trú trái phép 4 năm, hôn nhân 1 tháng, hôn nhân được xác lập trong khi bị cơ quan chức năng tạm giữ sau khi bị phát hiện.
3. Thời gian tại Nhật 4 tháng, cư trú trái phép do hoạt động ngoài tư cách 1 tháng, hôn nhân 2 tháng, bị nghi ngờ về thực chất chung sống・hôn nhân.
4. Thời gian tại Nhật 8 năm 2 tháng, cư trú trái phép 3 năm khi bị phát hiện đang mang thẻ cư trú giả, hôn nhân 8 tháng, lúc bị phát hiện đang mang thẻ cư trú giả.
5. Thời gian tại Nhật 18 năm, cư trú trái phép 18 năm, bị cảnh sát bắt vì vi phạm hình sự, hôn nhân 19 năm, 2 con chưa thành niên, bị tuyên án tù thực tế vì buôn lậu ma túy, có tiền sử bị trục xuất cưỡng bức 1 lần.

③ Trường hợp gia đình người nước ngoài

Ví dụ được cấp cư trú đặc biệt

1. Thời gian tại Nhật 21 năm 2 tháng, cư trú trái phép 8 tháng, thành phần gia đình：vợ／chồng cư trú trái phép（tại Nhật khoảng 14 năm, vi phạm khoảng 8 tháng）con cư trú trái phép（tại Nhật khoảng 12 năm 11 tháng, vi phạm khoảng 8 tháng）12 tuổi, cả 3 người đều được cấp tình trạng Định cư, cả gia đình tự ra trình báo, mẹ có tiền sử bị trục xuất cưỡng bức 1 lần.
2. Thời gian tại Nhật 22 năm 3 tháng, cư trú trái phép 22 năm, thành phần：con sinh tại Nhật, chưa có tình trạng lưu trú, 10 tuổi, mẹ con tự ra trình báo（cha của con đã xuất cảnh）.
3. Thời gian tại Nhật 21 năm, cư trú trái phép 21 năm, thành phần：con sinh tại Nhật, chưa có tình trạng lưu trú, 14 tuổi, mẹ con tự ra trình báo, không có giao tiếp với cha của con.

Ví dụ không được cấp cư trú đặc biệt

1. Thời gian tại Nhật 14 năm 9 tháng, nhập cảnh trái phép, vi phạm 14 năm 9 tháng, thành phần：vợ／chồng cư trú trái phép（tại Nhật khoảng 10 năm 11 tháng, vi phạm 10 năm 8 tháng）con sinh tại Nhật chưa có tình trạng lưu trú 1 tuổi, cả gia đình tự ra trình báo, cha mẹ đều có tiền sử bị trục xuất cưỡng bức 1 lần.
2. Thời gian tại Nhật 6 năm 11 tháng, nhập cảnh trái phép, vi phạm 6 năm 11 tháng, thành phần：con sinh tại Nhật chưa có tình trạng lưu trú 6 tuổi, mẹ con tự ra trình báo, không có giao tiếp với cha của con.

④ Các ví dụ khác

Ví dụ được cấp cư trú đặc biệt

1. Thời gian tại Nhật 20 năm, cư trú trái phép 19 năm 7 tháng, lý do muốn lưu trú：đã có chỗ đứng sinh sống tại Nhật.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Định cư Thời hạn lưu trú：1 năm）
2. Thời gian tại Nhật 9 năm, cư trú trái phép 8 năm 9 tháng, lý do：đang giám hộ・nuôi dạy con ruột mang quốc tịch Nhật.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Định cư Thời hạn lưu trú：1 năm）
3. Thời gian tại Nhật 9 năm 3 tháng, cư trú trái phép 9 tháng, lý do：giám hộ・nuôi dạy con, là nạn nhân bạo lực gia đình được cơ quan công quyền bảo vệ.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Định cư Thời hạn lưu trú：1 năm）
4. Thời gian tại Nhật 4 năm 9 tháng, cư trú trái phép 3 năm 7 tháng, lý do：giám hộ・nuôi dạy con ruột mang quốc tịch Nhật.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Định cư Thời hạn lưu trú：1 năm）
5. Thời gian tại Nhật 2 tháng, cư trú trái phép 2 tháng, lý do：là nạn nhân buôn bán người được cơ quan công quyền bảo vệ, có hỗ trợ của tổ chức quốc tế, mong muốn hồi hương sớm.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Hoạt động đặc định Thời hạn lưu trú：1 năm）
6. Thời gian tại Nhật 44 năm 10 tháng, cư trú trái phép 17 năm 4 tháng, lý do：là con của người Nhật, có chỗ đứng sinh sống tại Nhật, sinh tại Okinawa dưới thời chiếm đóng.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Định cư Thời hạn lưu trú：1 năm）
7. Thời gian tại Nhật 11 năm 1 tháng, nhập cảnh trái phép, cư trú trái phép 11 năm 1 tháng, lý do：chuẩn bị xuất cảnh, từng được trung tâm tư vấn trẻ em bảo vệ do mẹ ruột bỏ rơi, cần thời gian chuẩn bị khi được cha ruột tại nước ngoài đón về.（Nội dung cấp phép：Tình trạng lưu trú Hoạt động đặc định Thời hạn lưu trú：6 tháng）

Ví dụ không được cấp cư trú đặc biệt

1. Thời gian tại Nhật 8 năm 3 tháng, cư trú trái phép do hoạt động ngoài tư cách 10 tháng, lý do：muốn hoạt động truyền giáo.（Đang lưu trú theo tình trạng「Tôn giáo」nhưng chủ yếu làm lao động vận chuyển ngoài tư cách）
2. Thời gian tại Nhật 8 năm 1 tháng, cư trú trái phép 2 tháng, lý do：có chỗ đứng sinh sống tại Nhật（giả mạo nơi làm việc để được đổi sang「Nhân văn kiến thức・Hoạt động quốc tế」, sau đó chủ yếu làm nhân viên nhà hàng. Trở thành cư trú trái phép trong khi bị giam sau khi bị phát hiện）
3. Thời gian tại Nhật 2 tháng, hủy tình trạng lưu trú theo thông báo của viên kiểm tra nhập cảnh, lý do：muốn tiếp tục chung sống với vợ／chồng cùng quốc tịch（nhân văn・quốc tế）.（Có tiền sử bị trục xuất cưỡng bức 1 lần. Phát hiện đã nhận cho phép nhập cảnh sau khi che giấu tiền sử trục xuất cưỡng bức, dẫn đến hủy tình trạng lưu trú）
4. Thời gian tại Nhật 24 năm 2 tháng, nhập cảnh trái phép và cư trú bất hợp pháp 24 năm 2 tháng, lý do：có chỗ đứng sinh sống tại Nhật.（Bị xác định kết hôn giả, hủy tình trạng lưu trú. Sau quyết định hủy, bắt đầu chung sống với đối tượng kết hôn giả và mong muốn tiếp tục lưu trú）
5. Thời gian tại Nhật 2 năm 4 tháng, đã bị hủy tình trạng lưu trú nhưng vẫn ở lại, lý do：muốn chung sống với chồng người Nhật（đối tượng kết hôn giả）.（Bị xác định kết hôn giả và hủy tình trạng lưu trú. Sau hủy, chung sống với đối tượng kết hôn giả và mong muốn lưu trú. Bản án tù 1 năm 6 tháng treo 3 năm về ghi sai nội dung bản gốc chứng thư điện tử công chứng và tội cung cấp）
6. Thời gian tại Nhật 18 năm, bị cảnh sát bắt vì vi phạm hình sự, cư trú trái phép 6 năm 9 tháng, lý do：người gốc Nhật thế hệ thứ ba, có chỗ đứng tại Nhật.（Trở thành cư trú trái phép trong khi đang thụ án tù. Bản án tù 7 năm về vi phạm Luật ma túy kích thích, xâm nhập công trình, trộm cắp, xâm nhập chỗ ở, cướp bất thành）
7. Thời gian tại Nhật 17 năm 4 tháng, bị cảnh sát bắt vì vi phạm hình sự, cư trú trái phép 2 năm 4 tháng, lý do：người gốc Nhật thế hệ thứ hai.（Trở thành cư trú trái phép trong khi đang thụ án tù. Có tiền án vi phạm Luật cần sa và Luật ma túy kích thích. Bản án tù 1 năm 6 tháng vì vi phạm Luật ma túy kích thích）