Uluslararası evlat edinme ile hedeflenebilecek oturma statüleri (genel çerçeve)

Yabancı uyruklu evlat edinilen çocuğun Japonya’da birlikte yaşaması durumunda, başvurulabilecek oturma statüsü; evlat edinme türüne ve çocuğun yaşına göre değişir.

• Özel evlat edinme (tokubetsu yōshi) ile evlat edinilen çocuk → «Japon vatandaşının eşi vb.» statüsünün kapsamına girebilir (biyolojik çocukla aynı şekilde değerlendirilir)
• Sıradan evlat edinme (futsū yōshi) ile evlat edinilen ve çocuk 6 yaşından küçük ise → «Uzun süreli ikamet» (Teijūsha) statüsü; tebliğde öngörülen «6 yaşından küçük evlatlık» kapsamına girebilir
• Sıradan evlat edinmede çocuk 6 yaş ve üzerindeyse vb. → Oturma statüsü duruma göre ayrı ayrı seçilir ve değerlendirilir (örneğin aile ile birlikte kalış statüsü düşünülebilir)

Bakım sağlayan tarafın (evlat edinen), uzun süreli ikamet statüsündeki «6 yaşından küçük evlatlık» için Göç İdaresi tarafından öngörülen koşullara göre Japon vatandaşı, süresiz ikamet sahibi, uzun süreli ikamet sahibi veya özel süresiz ikamet sahibi olması gerekir.

Japonya’da iki tür evlat edinme

Japonya hukukunda sıradan evlat edinme ile özel evlat edinme olmak üzere iki tür bulunur. Oturma statüsü açısından sonuçları farklı olduğundan, hangi türe denk geldiğini anlamak önemlidir.

Sıradan evlat edinme

Biyolojik ebeveynlerle olan hukuki ebeveyn–çocuk ilişkisi devam ederken, evlat edinenlerle de ebeveyn–çocuk ilişkisi kurulur. Çocuk küçükse aile mahkemesinden izin gerekebilir. Uluslararası evlat edinmede çocuk 6 yaşından küçük ise, uzun süreli ikamet vizesi («Japon vatandaşı vb. tarafından bakılan 6 yaşından küçük evlatlık») kapsamına girebilir.

Özel evlat edinme

Biyolojik ebeveynlerle hukuki ilişki sona erer; evlat edinilen, evlat edinenlerin öz çocuğu ile eşdeğer şekilde muamele görür. İlke olarak evlat edinilen 15 yaşından küçük olmalı, evlat edinenler evli çift olmalı ve en az birinin 25 yaşını doldurmuş olması gerekir; en az altı aylık gözetim sürecinden sonra aile mahkemesi izni alınır. Özel evlat edinme kesinleşince evlat edinilen, «Japon vatandaşının eşi vb.» oturma statüsünün konusu olabilir ve öz çocukla aynı usulle başvuru yapılabilir.

Uzun süreli ikamet vizesi (6 yaşından küçük evlatlık) üzerine önemli noktalar

Göç İdaresi’ne göre, aşağıdakilerden birinin bakımı ve geçimini sağlaması koşuluyla yaşayan 6 yaşından küçük evlatlık, «Uzun süreli ikamet» statüsünün konusu olabilecek haller arasında sayılabilir:

• Japon vatandaşı
• Süresiz ikamet sahibi
• Uzun süreli ikamet sahibi (kalış süresi 1 yıl ve üzeri olanlar vb.)
• Özel süresiz ikamet sahibi

İncelemede özellikle evlat edinmenin gerçekliği (sahte düzenleme olmaması), fiili bakım ve geçim ilişkisi ile evlat edinenin yaşam altyapısı (gelir, konut vb.) önem taşır. Duruma göre oturma statüsü uygunluk belgesi başvurusu veya oturma statüsü edinim izni başvurusu yapılarak ülkeye giriş ve kalış izni alınır.

Uluslararası evlat edinmede hukukun seçimi (uygulanacak hukuk)

Uluslararası evlat edinmede hangi ülke hukukunun uygulanacağı önemli bir sorudur.

• Genel ilke: Evlat edinen tarafın uyruk ülkesi hukuku (evlat edinenin ülkesinin hukuku) uygulanır.
• Evlat edinilenin uyruk ülkesi hukukunda çocuğun korunması için şartlar öngörülmüşse, bu şartların da sağlanması gerekir.
• Yabancı uyruklu bir kişinin Japon çocuğu evlat edinmesi halinde evlat edinenin uyruk hukuku uygulanır; o ülke yerleşim yeri hukukunu benimsiyorsa Japonya hukuku uygulanabileceği durumlar vardır.
• Japon vatandaşının yabancı çocuğu evlat edinmesinde esas olarak Japonya hukuku uygulanır; ancak çocuğun uyruk ülkesinde izin vb. aranıyorsa bu işlemler de tamamlanmalıdır.

Hangi senaryo olursa olsun, çocuğun çıkış ülkesi hukukunda koruma şartları varsa bunlara uyulması gerekir.

Senaryolara göre özet

• Japon vatandaşının, yabancı eşin önceki ilişkisinden olan çocuğu evlat edinmesi: Esas olarak Japonya hukuku geçerlidir. Çocuk 6 yaşından küçükse uzun süreli ikamet; özel evlat edinme söz konusuysa «Japon vatandaşının eşi vb.» statüsü değerlendirilebilir. Çocuğun uyruk ülkesinde izin gerekiyorsa bu süreçler de yürütülür.
• Yabancı eşin, Japon vatandaşının çocuğunu evlat edinmesi: İlke olarak evlat edinenin uyruk hukuku geçerlidir. O ülke yerleşim yeri hukuku (Japonya) benimsiyorsa Japonya hukuku uygulanabilir. Çocuğun Japonya uyrukluğu vb. varsa oturma statüsü ayrıca ele alınır.
• Japon evli çiftin, yabancı reşit olmayan bir çocuğu evlat edinmesi: Japonya hukuku temel alınır; çocuk 6 yaşından küçükse uzun süreli ikamet, özel evlat edinmeye uygunsa «Japon vatandaşının eşi vb.» statüsü söz konusu olabilir. Çocuğun uyruk ülkesindeki koruma şartları da karşılanır.

Kalış süresi

Kazanılan oturma statüsüne göre kalış süresi değişir. Uzun süreli ikamet ile Japon vatandaşının eşi vb. statülerinde genellikle belirli bir süre (örneğin 1 yıl, 3 yıl veya 5 yıl) tanımlanır. Süresiz ikamet başvurusu yapılacaksa, bunun için öngörülen koşulların ayrıca sağlanması gerekir.

Başvurularda öne çıkan değerlendirme noktaları

Uluslararası evlat edinmeye dayalı oturma başvurularında aşağıdaki hususlar önemlidir:

• Evlat edinmenin gerçekliği (kimlik ilişkisinin sahte düzenleme olmaması)
• Evlat edinilenin yaşı (6 yaşından küçük olması, uzun süreli ikametteki «6 yaşından küçük evlatlık» için şarttır)
• Bakım ilişkisi ve yaşam / mali altyapı (bakım masrafları, konut, gelir ve varlıklar vb.)
• Gerekli belgelerin eksiksiz hazırlanması (nüfus kaydı, mahkeme kararı / izni, çocuğun ülkesinden belgeler vb.; yabancı dildeki belgelere Japonca çeviri eklenmesi)

Gerekli evraklar ve başvuru kanalları, başvuru türüne göre (oturma statüsü uygunluk belgesi, oturma statüsü edinim izni vb.) farklılık gösterir. Güncel şartlar için lütfen Göç İdaresi resmi sitesini inceleyiniz.